Przyimki (3): für

Przyimki (3): für

Przyimek „für” łączy się tylko z biernikiem (der Akkusativ). Sprawia on wiele trudności ze względu na swoje liczne znaczenia. Mam nadzieję, że tym postem rozwieję wątpliwości.

  1. służy on do podania celu, korzyści:

für bessere Verhältnisse kämpfen – walczyć o lepsze warunki

  1. oznacza, że coś dzieje się na korzyść osoby / rzeczy:

für etwas sein – być za czymś

für eine neue Regierung sein – być za nowym rządem

  1. służy do podania określenia, przynależności, przyporządkowania

eine Sendung für Kinder – program dla dzieci

für jemanden – dla kogoś

ein Geschenk für euch – prezent dla was

für jemanden bestimmt sein – być przeznaczonym dla kogoś

eine Spende für die Stiftung – datek dla fundacji

für jemanden gelten – obowiązywać kogoś, np. „Diese Vorgaben gelten für alle” – te wytyczne obowiązują wszystkich

für etwas keine Garantie übernehmen – nie przejmować gwarancji na coś

jemanden für sich einnehmen – zjednać sobie kogoś

für sich – za / dla siebie

für sich leben, wohnen

das ist nichts für mich – to nie dla mnie

4. oznacza środek, sposób na coś:

ein Mittel für Erkältung – środek na przeziębienie

für den Hunger – na głód

Das Brot ist am besten für den Hunger. – Na głód najlepszy jest chleb.

ein Schrank für Kleidung – szafa na ubrania

5. służy do podania opinii, oceny

etwas für sinnvoll halten – uważać coś za sensowne

etwas für falsch halten – uważać coś za niewłaściwe

6. służy do podania powodu

sich für etwas entschuldigen – przepraszać za coś

Ich entschuldige mich bei dir für mein Verhalten. – Przepraszam cię za moje zachowanie.

sich für etwas schämen – wstydzić się za coś

Du sollst dich dafür schämen! – Powinieneś się za to wstydzić!

7. służy do podania zastępstwa za coś lub za kogoś

Ich mache das für dich. – Zrobię to za ciebie.

Ich komme für dich zur Arbeit. – Przyjdę za ciebie do pracy.

Vertretung für mich – zastępstwo za mnie

Kannst du für mich einspringen? – Czy możesz mnie zastąpić?

für andere die Arbeit machen – wykonywać pracę za innych

für zwei arbeiten – pracować za dwoje

für jemanden sprechen – wypowiadać się za kogoś

Der Vorsitzende spricht für die ganze Gemeinschaft. – Przewodniczący wypowiada się za całą społeczność.

8. służy do podania świadczenia wzajemnego, równowartości

etwas für 100 Euro kaufen – kupić coś za 100 euro

Wie viel haben Sie für die Wohnung bezahlt? – Ile zapłaciła pani za mieszkanie?

für umsonst – za darmo

nicht für umsonst arbeiten – nie pracować za darmo

für nichts und wieder nichts – na darmo

Ich habe die ganze Arbeit für nichts und wieder nichts gemacht. – Wykonałam całą pracę na darmo.

9. służy do podania stosunku, do porównania:

für sein Alter – jak na swój wiek

Für ihr Alter sieht sie gut aus. – Wygląda dobrze jak na swój wiek.

Für einen Ausländer spricht er sehr gut Englisch. – Mówi po angielsku bardzo dobrze jak na obcokrajowca.

Für meine Arbeit bekam ich zu wenig Geld. – Za moją pracę dostałam za mało pieniędzy.

10. służy do podania okresu czasu

für drei Wochen – na 3 tygodnie

Ich verreise für drei Wochen. – Wyjeżdżam na 3 tygodnie.

Er nimmt Urlaub für 10 Tage. – On bierze urlop na 10 dni.

für immer – na zawsze

für den Fall, dass… – na wypadek, gdyby…

fürs Erste – na razie, chwilowo

11. służy do podania punktu czasowego

Wir haben uns für 10 Uhr verabredet. – Umówiliśmy się na 10.

Ich muss den Text für Freitag schreiben. – Muszę napisać ten tekst do piątku.

Was hast du noch für morgen zu tun? – Co masz jeszcze do roboty na jutro?

12. w połączeniu dwóch rzeczowników służy do określenia następowania jednej rzeczy zaraz za drugą, bez przerwy

Tag für Tag – dzień za dniem

Schritt für Schritt – krok za krokiem

Wort für Wort – słowo za słowem

Stück für Stück – sztuka po sztuce

Jahr für Jahr – rok za rokiem

13. występuje w pytaniach i wykrzyknieniach

was für ein…? – jaki?

Was für eine Stadt ist das? – Co to za miasto?

Was für ein Auto möchtest du kaufen? – Jaki samochód chciałbyś kupić?

Was für ein Tag! – Co za dzień!

Was für ein Einfall! – Co za pomysł!

14. w języku „uczelnianym” często nietłumaczone

Fakultät für Philologie – fakultet filologiczny

Professor für Mathematik – profesor matematyki

Przyimki (3): für

Przyimki (2): „ohne”

Dzisiaj czas na przyimek „ohne”. Podobnie jak „durch”, łączy się on tylko z biernikiem (der Akkusativ). „Ohne” jest o tyle łatwym przyimkiem, że ma on jedno znaczenie: „bez”.

  1. „ohne” wyraża, że czegoś nie ma, że coś jest wolne od czegoś:

ohne Geld – bez pieniędzy

ohne Arbeit – bez pracy

ohne jemanden – bez kogoś

Er kann ohne sie nicht leben. – On nie może żyć bez niej.

ohne mein Zutun – bez mojego udziału

ohne mein Wissen – bez mojej wiedzy

ohne Zweifel – bez zwątpienia

Sie haben ohne mein Zutun entschieden. – Oni zdecydowali bez mojego udziału.

ohne Schuld sein – być bez winy

ohne viel Mühe – bez dużego wysiłku

ohne mich! – beze mnie!

ich bin ohne Auto gekommen – jestem bez samochodu

ohne Sprachkenntnisse – bez znajomości języków

ohne schlafen – spać nago

 

  1. „ohne” wyraża brak czegoś będącego (możliwą) częścią danej rzeczy, wykluczenie czegoś

eine Bluse ohne Ärmel – bluzka bez rękawów

ein Topf ohne Deckel – garnek bez pokrywki

eine Wohnung ohne Bad – mieszkanie bez łazienki

ein Preis ohne Mehrwertsteuer – cena bez VAT-u

die Miete ohne Nebenkosten – czynsz bez kosztów dodatkowych

Gewicht ohne Verpackung – waga bez opakowania

ohne Bedienung – bez obsługi

Preis ohne Pfand – cena bez fantu

 

ZWROTY:

nicht (so) ohne sein – nie być nieszkodliwym – coś ma większe znaczenie, niż się wydaje (z czymś nie ma żartów, das ist nicht so ohne – to nie byle co)

Diese Erkältung ist nicht so ohne. – Z tym przeziębieniem nie ma żartów, to nie byle co.

Sie ist nicht so ohne. – Ona nie jest taka głupia.

ohne weiteres – bez trudu, po prostu

 

Jak pewnie zauważyliście, po przyimku „ohne” prawie zawsze występuje rzeczownik bez rodzajnika.

Przyimki (3): für

Przyimki (1): durch

Zaczynam dzisiaj serię, w której będę dokładnie omawiać wszystkie przyimki. Trochę to zajmie, ponieważ zamierzam omówić każdy przyimek dokładnie w osobnym poście. Widzę, ile trudności sprawiają przyimki uczącym się niemieckiego, więc stwierdziłam, że warto się nad nimi skupić.

Przyimek „durch” łączy się tylko z biernikiem (der Akkusativ). Ma on znaczenie przestrzenne, modalne, czasowe i często określa również skutek. Zacznijmy więc.

  1. Znaczenie przestrzenne, lokalne:

durch die Tür gehen – przechodzić przez drzwi

durch das Fenster schauen – wyglądać przez okno

etwas durch ein Sieb gießen – przelewać coś przez sitko

durch die Nase atmen – oddychać przez nos

durch die Straßen flanieren – spacerować przez ulice

durch den Park / den Wald / die Stadt bummeln – spacerować po parku / lesie / mieście

durch eine Straße gehen – przechodzić przez ulicę

durch den Fluss waten – brodzić po rzece

quer durch das Tal gehen – pójść w poprzek doliny, np. Der Wanderer ging durch das Tal – Wędrowiec szedł w poprzek doliny

quer durch das Tal gehen – przebiegać wzdłuż doliny, np. Die Brücke geht quer durch das Tal – Most przebiega wzdłuż doliny.

durch das ganze Land reisen – objechać cały kraj

durch den Fluss schwimmen – pływać po rzece

 

  1. Znaczenie modalne (mówiące o sposobie)

„durch” podaje osobę wykonującą czynność, środek, sposób, powód czegoś, np.

etwas durch die Post schicken – wysłać coś przez pocztę

etwas durch den Boten schicken – wysłać coś przez posłańca

sich durch Freunde kennen lernen – poznać się przez przyjaciół

durch Argumente überzeugen – przekonać przez argumenty

durch Fragen – za pomocą pytań

durch das Fernsehen an Popularität gewinnen – zyskać na popularności dzięki telewizji

einen Hund durch eine Spritze einschläfern – uśpić psa poprzez zastrzyk

durch den Rundfunk – przez radio

durch die Benutzung eines Notausgangs – poprzez użycie wyjścia awaryjnego

durch eine harte Arbeit das Ziel erreichen – osiągnąć cel przez ciężką pracę

durch jahrelange Bemühungen – dzięki wieloletnim staraniom

eine Zahl durch eine andere dividieren – podzielić jedną liczbę przez drugą

4:2 = 2 –> vier durch zwei gleich zwei (vier geteilt durch zwei)

„durch” podaje również w stronie biernej nie bezpośredniego wykonawcę czynności, np. „Der Wald wurde durch das Feuer zerstört” – las został zniszczony przez ogień, „Das Land wurde durch den Krieg vernichtet” – kraj został spustoszony przez wojnę

 

  1. „durch” ma również znaczenie czasowe (podczas), lecz jedynie w pewnych kontekstach, np.

durch den Winter – przez zimę

den Herbst durch – przez jesień (w tym znaczeniu „durch” może występować również po rzeczowniku)

durch das ganze Leben – przez całe życie

die ganze Nacht durch – przez całą noc

das ganze Jahr durch – przez cały rok

durch die Geschichte  – w ciągu historii

Durch die Geschichte gab es viele verheerende Erdbeben. – W ciągu historii było dużo katastrofalnych trzęsień ziemi.

den September (hin)durch – w ciągu września

 

  1. „durch” określa także skutek:

durch Zufall – przez przypadek

durch Unfall – wskutek wypadku

Tod durch Ertrinken – śmierć przez utopienie

durch das viele Rauchen – przez częste palenie

 

Następnym razem omówię przyimek „ohne”. 

Przyimki (3): für

Przyimki „samt”, „mitsamt” oraz „nebst”

Zapraszam na kolejny gramatyczny post z zaimkami nie tak często używanymi, czyli „samt”, „mitsamt” oraz „nebst”.

  • samt” jest przyimkiem łączącym się z celownikiem. Jego znaczenie to „zusammen mit” – „razem z”, „wraz z”.

 

der Schmuckkastem mitsamt Ringen und Ketten ist nicht mehr da – nie ma już szkatułki na biżuterię wraz z pierścionkami i wisiorkami
samt und sonders – wszyscy bez wyjątku
das Gerät samt Zubehör – sprzęt wraz z akcesoriami
samt Gepäck– razem z bagażem
  • Przyimek „mitsamt” również łączy się z celownikiem i ma takie samo znaczenie – „wraz z”, „łącznie z”.
mitsamt der Familie – wraz z rodziną
das Haus mitsamt den Bewohnern – dom wraz z mieszkańcami
der Mensch mitsamt seinem Vermögen – człowiek wraz z majątkiem
  • Przyimek „nebst” też łączy się z celownikiem i jego znaczenie jest w zasadzie takie samo, tyle że jest nieco mniej używany.

 

eine Kirche nebst einem Kloster – kościół wraz z klasztorem
der Antrag nebst Anlagen – wniosek wraz z załącznikami
eine Summe nebst Zinsen – suma wraz z odsetkami
der Text nebst Bemerkungen – tekst wraz z uwagami

Przygotowując post, korzystałam ze słowników PONS oraz DUDEN Universalwoerterbuch.

Przyimki (3): für

Przyimek „mit”

Dzisiaj przygotowałam dla Was post o zastosowaniach przyimka „mit”. Z kategorii gramatycznej kolejne będą posty o przyimkach „samt”, „mitsamt” oder „nebst”.


Przyimek mit:

1. Wyraża współdziałanie,  w danej czynności z jedną lub więcej osobami:

Sie ist mit mir in die Stadt gegangen. – Poszła ze mną do miasta.
Willst du mit uns ins Kino gehen? – Czy chcesz iść z nami do kina?

2. Wyraża wzajemność w danej czynności:

sich mit jemandem unterhalten – rozmawiać z kimś
mit jemandem streiten – kłócić się z kimś

3. Wyraża przynależność:

ein Computer mit Internetzugang – komputer z dostępem do Internetu
eine Familie mit Kindern – rodzina z dziećmi
ein Buch mit einem interessanten Anhang – książka z ciekawym suplementem

4. Wyraża włączenie czegoś do czegoś, uwzględnienie:

eine Flasche mit Pfand – butelka z fantem
ein Zimmer mit Bad – pokój z łazienką

5. Wyraża, że dana rzecz coś zawiera:

eine Villa mit 15 Zimmern – willa z 15 pokojami
eine Flasche mit Wasser – butelka z wodą

6. Wyraża okoliczności towarzyszące, sposób wykonania danej czynności:

mit Appetit essen – jeść z apetytem
mit Fieber im Bett liegen – leżeć z gorączką w łóżku
etwas mit Absicht tun – robić coś celowo (umyślnie)

7. Wyraża środek pomocniczy, materiał, z którego pomocą dana czynność jest wykonywana:

die Hände mit Seife waschen – myć ręce mydłem
mit der U-Bahn fahren – jechać metrem
mit dem Boot fahren – płynąć łodzią
alles mit Butter kochen – gotować wszystko z masłem (z użyciem masła)
jeden Nachtisch mit Zucker zubereiten – każdy deser przygotowywać z cukrem

8. Wyraża pewien ogólny związek pomiędzy czasownikiem a dopełnieniem:

Was ist los mit dir? – Co się z tobą dzieje?
langsam voran mit der Arbeit gehen – powoli postępować z pracą (robić powolne postępy)
es geht bergab mit ihnen – oni mają się coraz gorzej
Raus mit dir! – Wynoś się!

9. Jest często częścią przydawki przyimkowej:

er mit seinen komischen Hobbys – on ze swoimi dziwnymi hobby
Der ist verrückt mit seinen vielen Autos. – On ze swoimi wieloma samochodami jest szalony.

10. Określa równoczesny bieg dwóch rzeczy:

mit der Strömung rudern – wiosłować wraz z prądem
mit der Zeit gehen – iść z czasem

11. Określa zakończenie procesu, wydarzenia w pewnych kontekstach: 

mit (dem) Einbruch der Dunkelheit (można też powiedzieć: bei Einbruch der Dunkelheit) – wraz z nastaniem ciemności
Mit 29 (Jahren) bin ich selbstbewusster. – W wieku 29 lat jestem bardziej pewna siebie.
mit 90 Jahren sterben – umrzeć w wieku 90 lat
Mit dem heutigen Tag hat sich vieles geändert. – Wraz z dzisiejszym dniem wiele się zmieniło.

Należy dodać, że przyimek „mit” bardzo często wyraża polski narzędnik, który odpowiada na pytania „kim? czym?” 

„Mit” łączy się z celownikiem, dlatego też powiemy:

mit einem Kuli schreiben – pisać długopisem
die Schokocreme mit einem Löffel verrühren – mieszać krem czekoladowy łyżką
mit dem Auto fahren – jechać samochodem
mit der U-Bahn fahren – jechać metrem
mit dem Zug reisen – podróżować pociągiem
Fotos mit einem neuen Fotoapparat machen – robić zdjęcia nowym aparatem
Brot mit einem Messer schneiden – kroić chleb nożem